Η επιστροφή του ελληνικού tech, σε αριθμούς

Σύνοψη

Τρεις λόγοι που η επιστροφή είναι πραγματική

1. Τα χρήματα και οι άνθρωποι επιστρέφουν. Οι επενδύσεις σε ελληνικές startups δεκατετραπλασιάστηκαν, από πάνω από 50 εκατ. ευρώ το 2018 σε πάνω από 732 εκατ. ευρώ το 2025. Η δαπάνη για έρευνα υπερδιπλασιάστηκε ως ποσοστό της οικονομίας, από 0,60% του ΑΕΠ το 2010 σε 1,53% το 2024, και πλέον το μεγαλύτερο μέρος της πραγματοποιείται από τις επιχειρήσεις. Και η κίνηση των ανθρώπων άλλαξε κατεύθυνση: το 2023, για πρώτη φορά από το 2009, περισσότεροι Έλληνες πολίτες ήρθαν στην Ελλάδα από εκείνους που έφυγαν, η διαφορά μεγάλωσε το 2024, και ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι έξι στους δέκα όσων έφυγαν από το 2010 έχουν επιστρέψει.
2. Η ελληνική σκηνή των startups δεν είναι απλώς μεγαλύτερη, είναι πιο ώριμη. Το 2025, μία στις τέσσερις χρηματοδοτήσεις πήγε σε εταιρείες που ήταν ήδη εδραιωμένες και αναπτύσσονταν, και μόνο αυτές οι συμφωνίες άντλησαν πάνω από 600 εκατ. ευρώ. Οι ελληνικές τεχνολογικές εταιρείες που πουλήθηκαν σε μεγαλύτερους αγοραστές αξίζουν πλέον συνολικά πάνω από 2 δισ. ευρώ, χρήματα που ιδρυτές και επενδυτές μπορούν να επενδύσουν ξανά σε νέες startups. Το κράτος βοήθησε να ξεκινήσει όλο αυτό. Κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος που έβαλε σε ελληνικά επενδυτικά ταμεία προσέλκυσε σχεδόν τρία ακόμη από ιδιώτες επενδυτές.
3. Τα επόμενα βήματα προόδου βρίσκονται εντός εμβέλειας. Η Ελλάδα βγάζει πλέον αποφοίτους STEM με ρυθμό κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ, και το 2023 τον ξεπέρασε για πρώτη φορά. Το επόμενο βήμα είναι περισσότεροι από αυτούς να βρίσκουν δουλειά στην τεχνολογία στη χώρα: οι ειδικοί πληροφορικής και επικοινωνιών είναι μόλις το 2,5% της απασχόλησης, το μισό του ευρωπαϊκού ποσοστού. Μεγάλο μέρος του δημόσιου χρήματος που στήριξε αυτή την ανάπτυξη, όπως νέα κεφάλαια για επενδυτικά funds και το πρόγραμμα δορυφόρων, προήλθε από το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ, που λήγει το 2026. Οι επόμενοι προϋπολογισμοί είναι ευκαιρία να αποκτήσει αυτή η χρηματοδότηση μόνιμο χαρακτήρα.

1 · Από πού ξεκίνησε η Ελλάδα

Το 2010 η Ελλάδα δαπανούσε το 0,6% του ΑΕΠ για έρευνα, και όσοι μπορούσαν να το αλλάξουν έφευγαν

Αφετηρία είναι η δεκαετία της κρίσης. Μεταξύ 2008 και 2015 περίπου 427.000 Έλληνες σε παραγωγική ηλικία μετανάστευσαν, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, πάνω από τους μισούς σε ηλικία 25 έως 39 ετών. Η εγχώρια δαπάνη για έρευνα ήταν 0,60% του ΑΕΠ το 2010, έναντι μέσου όρου 1,96% στην ΕΕ (Eurostat). Τα επιχειρηματικά κεφάλαια σχεδόν δεν υπήρχαν: η Marathon VC μετρά 51 εκατ. δολάρια σε 14 γύρους για startups με Έλληνες ιδρυτές το 2010, τα περισσότερα αντλημένα στο εξωτερικό. Στον δείκτη ψηφιακής οικονομίας της Κομισιόν, η Ελλάδα ήταν 27η μεταξύ των 28 το 2018.

2 · Τα χρήματα

Οι επενδύσεις σε ελληνικές startups δεκατετραπλασιάστηκαν και οι γύροι χρηματοδότησης μεγάλωσαν

Η Found.ation και το EIT Digital δημοσιεύουν ετήσια έκθεση για τις ελληνικές startups από το 2017, και η δική τους είναι η μόνη συνεπής σειρά στοιχείων για τις επενδύσεις. Ξεκινά το 2018. Θεωρεί μια εταιρεία ελληνική αν έχει ή είχε έδρα, υποκατάστημα ή μονάδα έρευνας και ανάπτυξης στην Ελλάδα, ή αν σημαντικό μέρος των ιδρυτών και του προσωπικού της είναι Έλληνες. Με αυτόν τον ορισμό, οι επενδύσεις αυξήθηκαν από πάνω από 50 εκατ. ευρώ το 2018 σε πάνω από 732 εκατ. ευρώ το 2025.

Το πώς μοιράστηκαν τα χρήματα το 2025 έχει σημασία όσο και το σύνολο της επένδυσης. Μία στις τέσσερις συμφωνίες πήγε σε εταιρείες που ήταν ήδη εδραιωμένες και αναπτύσσονταν, και αυτές οι συμφωνίες άντλησαν πάνω από 600 εκατ. ευρώ. Η μεγαλύτερη ήταν 300 εκατ. ευρώ για τη Spotawheel, μια διαδικτυακή αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, και ακολούθησαν πέντε συμφωνίες από 28 έως 52 εκατ. ευρώ η καθεμία (στοιχεία Found.ation).

Δύο πράγματα αξίζει να έχει κανείς υπόψη για αυτούς τους αριθμούς. Πρώτον, αλλάζουν χρόνο με τον χρόνο: η έκθεση κάθε χρονιάς διορθώνει τα προηγούμενα έτη, γι’ αυτό το σύνολο του 2022 έχει δημοσιευτεί ως 310, μετά 632 και μετά 432 εκατ. ευρώ. Δεύτερον, το σύνολο εξαρτάται από το τι μετράμε. Η Athens Tech Circle μετρά επίσης δάνεια, επιχορηγήσεις και εταιρείες που ίδρυσαν Έλληνες στο εξωτερικό, και φτάνει τα 1,45 δισ. ευρώ για το 2025, περίπου το διπλάσιο από το ποσό που χρησιμοποιείται εδώ.

Η κρατική επένδυση έδωσε την αρχική ώθηση. Το EquiFund είναι ένα ταμείο χαρτοφυλακίου (fund of funds) με κρατική στήριξη: δεν επενδύει το ίδιο σε startups, αλλά βάζει δημόσιο χρήμα σε ιδιωτικά funds επιχειρηματικών κεφαλαίων, τα οποία το επενδύουν σε ελληνικές εταιρείες μαζί με χρήματα ιδιωτών επενδυτών. Ξεκίνησε το 2018 με 260 εκατ. ευρώ δημόσιων κεφαλαίων μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων και χρηματοδότησε 9 funds που έως τα τέλη του 2023 είχαν επενδύσει 340 εκατ. ευρώ σε 137 εταιρείες και είχαν προσελκύσει 2,9 ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων για κάθε δημόσιο ευρώ (ΕΠΑνΕΚ). Έως το 2023, 10 exits είχαν επιστρέψει 30,9 εκατ. ευρώ στο κράτος (Found.ation).

Ακολούθησαν οι εξαγορές. Η Cadence πλήρωσε 1,24 δισ. δολάρια για τη BETA CAE Systems το 2024. Η JP Morgan πλήρωσε πάνω από 800 εκατ. ευρώ για το 48,5% της Viva Wallet το 2022. Η Blackstone συμφώνησε να αγοράσει το Skroutz με αξία επιχείρησης 635 εκατ. ευρώ τον Μάιο του 2026. Η Found.ation υπολογίζει τη συνολική αξία των exits τεχνολογικών εταιρειών με Έλληνες ιδρυτές σε πάνω από 2 δισ. ευρώ (έκθεση 2024–25) και κατέγραψε ρεκόρ 19 εξαγορών το 2022 (έκθεση 2022–23).

3 · Οι άνθρωποι

Το 2023 περισσότεροι Έλληνες γύρισαν από εκείνους που έφυγαν, και οι επιχειρήσεις ξοδεύουν πλέον περισσότερα χρήματα για έρευνα από το κράτος

Αυτό είναι το γράφημα που θα έδειχνα σε όποιον αμφιβάλλει ότι το startup οικοσύστημα αλλάζει. Ο αριθμός των Ελλήνων πολιτών που φεύγουν από τη χώρα μειώθηκε πάνω από 50% από την κορύφωση του 2012, με μικρές αυξήσεις το 2015, το 2016 και το 2021, όμως ο αριθμός όσων επέστρεφαν παρέμενε γύρω στις 30.000 τον χρόνο, με μια πτώση λόγω πανδημίας το 2020, μέχρι το 2022. Στη συνέχεια ο αριθμός αυτός αυξήθηκε απότομα: 46.091 άνθρωποι επέστρεψαν το 2023 και 51.993 το 2024, ενώ έφυγαν 36.931 και 32.141 αντίστοιχα. Το ισοζύγιο έγινε θετικό το 2023 για πρώτη φορά από το 2009 και έφτασε τις +19.852 το 2024. Η επισκόπηση του ΟΟΣΑ για τη διασπορά, που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2026, εκτιμά ότι έξι στους δέκα πολίτες που έφυγαν μεταξύ 2010 και 2025 έχουν επιστρέψει.

Το γιατί γύρισαν είναι λιγότερο σαφές από το ότι γύρισαν. Την απαλλαγή του 50% από τον φόρο εισοδήματος για όσους επιστρέφουν, με τον ν. 4758/2020, έχουν χρησιμοποιήσει περίπου 6.000 άτομα από το 2020 (στοιχείο του υπουργείου), όμως η έρευνα του ΕΚΤ σε 602 ανθρώπους που επέστρεψαν βρήκε ότι μόνο το 16% είχε κάνει χρήση κάποιου φορολογικού κινήτρου. Οι άνθρωποι γύρισαν για δουλειά και για οικογενειακούς λόγους περισσότερο από ό,τι για την φορολογική ελάφρυνση.

Η δαπάνη για έρευνα και ανάπτυξη δείχνει την ίδια τάση, πιο σταδιακά. Η Ελλάδα πέρασε από το 0,60% του ΑΕΠ το 2010 στο 1,53% το 2024, 3,62 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, και από τη 15η στη 13η θέση στην ΕΕ σε ένταση έρευνας και ανάπτυξης (ΕΚΤ για το 2023, Το Βήμα για το 2024). Η σύνθεση άλλαξε περισσότερο από το σύνολο: η δαπάνη των επιχειρήσεων για έρευνα και ανάπτυξη ανέβηκε από 0,24% του ΑΕΠ σε 0,84%, και το 2024 οι επιχειρήσεις αντιστοιχούσαν στο 54,8% της συνολικής δαπάνης για έρευνα και ανάπτυξη στην Ελλάδα, πάνω από τα πανεπιστήμια και το κράτος. Η απόσταση από τον μέσο όρο της ΕΕ, 2,24%, μειώθηκε από 1,36 μονάδες σε 0,71.

Τα δύο γραφήματα παραπάνω δείχνουν μια αντιφατική εικόνα. Το 2023 η Ελλάδα έβγαλε περισσότερους αποφοίτους STEM ανά 1.000 άτομα 20 έως 29 ετών από τον μέσο όρο της ΕΕ, για πρώτη φορά στη σειρά, 23,2 έναντι 22,4, ενώ το 2024 βρέθηκε ξανά λίγο κάτω από αυτόν, με 21,9 έναντι 23,0. Όμως οι ειδικοί πληροφορικής και επικοινωνιών είναι το 2,5% της απασχόλησης, το μισό του ευρωπαϊκού ποσοστού και το χαμηλότερο στην Ένωση μαζί με τη Ρουμανία. Η εκπαίδευση βγάζει αποφοίτους, η αγορά εργασίας δεν τους απορροφά ή οι απόφοιτοι φεύγουν. Ο εθνικός στόχος στο πλαίσιο της Ψηφιακής Δεκαετίας της ΕΕ είναι 4,5% έως το 2030 (έκθεση χώρας).

4 · Οι εταιρείες

Το εθνικό μητρώο Elevate Greece έχει πλέον 897 startups, και το οικοσύστημα απασχολεί περίπου 10.000 ανθρώπους

Το εθνικό μητρώο νεοφυών επιχειρήσεων Elevate Greece, που ξεκίνησε στα τέλη του 2020, έφτασε τις 490 εταιρείες τον πρώτο χρόνο και τις 805 τον Δεκέμβριο του 2024. Τον Αύγουστο του 2026 μετρούσε 897 ενεργές εταιρείες μετά τις διαγραφές, καθαρή αύξηση περίπου 60 τον χρόνο από τα τέλη του 2021. Ένα δημοσίευμα στα μέσα του 2025 ανέβαζε τον αριθμό σε πάνω από 950, κάτι που δεν συμβιβάζεται με τη μεταγενέστερη καταμέτρηση.

Η απασχόληση είναι ο πιο αδύναμος αριθμός σε αυτό το κείμενο, γιατί κάθε στοιχείο μετρά κάτι διαφορετικό. Οι startups του μητρώου απασχολούσαν περίπου 5.900 άτομα στα τέλη του 2021, ενώ οι εταιρείες του χαρτοφυλακίου του EquiFund απασχολούσαν πάνω από 6.000 στην Ελλάδα το 2022. Την πιο ολοκληρωμένη εικόνα δίνει η Endeavor Greece: στην έκθεση Greek Outliers του 2023 υπολόγισε ότι οι startups απασχολούν περίπου 10.000 άτομα και ότι οι θέσεις εργασίας στην τεχνολογία φτάνουν συνολικά περίπου τις 52.000, δηλαδή το 1,3% της απασχόλησης στην Ελλάδα. Κανένα από τα επίσημα στοιχεία δεν ενημερώνεται κάθε χρόνο.

Οι διεθνείς κατατάξεις δίνουν διαφορετικά αποτελέσματα, γιατί η καθεμία ακολουθεί διαφορετική μεθοδολογία. Το Startup Genome έβαλε την Αθήνα στα 100 κορυφαία αναδυόμενα οικοσυστήματα για πρώτη φορά το 2024, με αξία οικοσυστήματος 4,2 δισ. δολάρια και άνοδο 40% μέσα στη χρονιά. Ο δείκτης της StartupBlink για το 2026 φέρνει την Ελλάδα 51η παγκοσμίως, εκτός πρώτης πεντηκοντάδας για πρώτη φορά από το 2022, με την Αθήνα 134η ανάμεσα στις πόλεις. Κανένας δεν κάνει λάθος. Ο ένας μετρά τη δυναμική, ο άλλος το απόθεμα εταιρειών και την προβολή τους.

Ποιες εταιρείες μετρούν ως ελληνικές είναι το άλλο ανοιχτό ερώτημα. Η BETA CAE Systems, το μεγαλύτερο exit, είχε έδρα στη Λουκέρνη και τη μηχανική της στη Θεσσαλονίκη. Οι εταιρείες της διασποράς που η Found.ation καταγράφει χωριστά, η Reflection AI, η Saronic και η Runway, άντλησαν το 2025 περισσότερα από ολόκληρο το εγχώριο οικοσύστημα. Μια καταμέτρηση που τις περιλαμβάνει μετρά Έλληνες ιδρυτές. Μια που τις εξαιρεί μετρά θέσεις εργασίας στην Ελλάδα. Αυτό το κείμενο χρησιμοποιεί τη δεύτερη καταμέτρηση όπου μπορεί.

Οι πολυεθνικές είναι μέρος της ιστορίας της απορρόφησης: τα δύο κέντρα της Pfizer στη Θεσσαλονίκη απασχολούν περίπου 700 άτομα και το κέντρο της Deloitte εκεί είχε 900 εργαζόμενους το 2022 με στόχο κοντά στους 2.000. Το κέντρο της Cisco στη Θεσσαλονίκη, που άνοιξε το 2020, έκλεισε το 2024. Είναι μια υπενθύμιση ότι μια ανακοίνωση και μια θέση εργασίας που διαρκεί είναι διαφορετικά πράγματα.

5 · Μελέτη περίπτωσης: διάστημα

Πώς ένα πρόγραμμα 200 εκατ. ευρώ έθεσε την Ελλάδα σε διαστημική τροχιά και έφερε την κατασκευή δορυφόρων στη χώρα

Ένας κλάδος δείχνει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η κρατική επένδυση όταν στοχεύει σωστά. Το 2024 η Ελλάδα διέθεσε περίπου 200 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης σε ένα Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων, σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, με έναν όρο: οι ανάδοχοι έπρεπε να κατασκευάσουν στην Ελλάδα. Το κράτος δημιούργησε ζήτηση, και γύρω της αναπτύχθηκε μια ολόκληρη βιομηχανία.

Τα αποτελέσματα ήρθαν γρήγορα. Μεταξύ Ιουνίου 2025 και Ιουλίου 2026 τέθηκαν σε τροχιά δεκαοκτώ ελληνικοί μικροδορυφόροι. Μέχρι τότε, η Ελλάδα είχε στείλει στο διάστημα μόνο έναν δορυφόρο δικής της κατασκευής. Από τους δεκαοκτώ, οι έντεκα κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα, από πανεπιστήμια της Θράκης, της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης και από ελληνικές διαστημικές εταιρείες όπως η Libre Space Foundation, η Prisma Electronics, η Planetek Hellas και η EMTech. Οι ελληνικές εταιρείες κατέχουν περίπου το 30% της αξίας του προγράμματος, μέσω του κρατικού κέντρου δεδομένων δορυφόρων, του πιλοτικού CubeSat και υπεργολαβιών (Ναυτεμπορική).

Ο όρος της εγχώριας παρουσίας έκανε αυτό για το οποίο σχεδιάστηκε: έφερε στη χώρα κατασκευή και εξειδικευμένες θέσεις εργασίας, με την Open Cosmos να ηγείται. Η μεγαλύτερη σύμβαση του προγράμματος, 60 εκατ. ευρώ για επτά οπτικούς μικροδορυφόρους, ανατέθηκε στην ελληνική της εταιρεία, την Open Cosmos Aegean, η οποία κατασκεύασε τον πρώτο από αυτούς, τον Hyperion GR-1, στην Παλλήνη και σχεδιάζει να αυξήσει την ομάδα της στην Ελλάδα από περίπου 40 σε πάνω από 300 ανθρώπους έως το 2030 (Business Daily). Το ιδιωτικό κεφάλαιο ακολούθησε τη δημόσια δέσμευση: οι ελληνικοί επενδυτές Sustainable Forward Capital και Ireon Ventures συμμετείχαν στον γύρο 300 εκατ. ευρώ της Open Cosmos τον Σεπτέμβριο του 2026 (Startupper). Η ICEYE άνοιξε γραμμή παραγωγής το 2025 και σχεδιάζει μονάδα που θα μπορεί να κατασκευάζει έως 150 δορυφόρους τον χρόνο (Ναυτεμπορική).

Το δίδαγμα είναι ο μηχανισμός, όχι ο κλάδος. Η δημόσια ζήτηση με όρο εγχώριας παρουσίας τράβηξε ταυτόχρονα ιδιωτικά κεφάλαια, ξένη τεχνογνωσία και μηχανικούς που επέστρεψαν, και μετέτρεψε μια αγορά σε εργοστάσια, θέσεις εργασίας και αλυσίδα προμηθευτών.

6 · Τι κρύβουν τα δεδομένα

Πέντε πράγματα που δεν δείχνουν οι βασικοί αριθμοί

1. Ο δείκτης καινοτομίας της Ελλάδας παραμένει στάσιμος

Οι επενδύσεις, η δαπάνη για έρευνα και ανάπτυξη και ο αριθμός όσων επιστρέφουν αυξήθηκαν σημαντικά. Οι σύνθετοι δείκτες καινοτομίας, όμως, δεν έχουν ακολουθήσει ακόμη. Η Ελλάδα κινείται μεταξύ 75,8% και 80,2% του μέσου όρου της ΕΕ στον Ευρωπαϊκό Πίνακα Αποτελεσμάτων Καινοτομίας κάθε χρόνο από το 2020 και είναι 20ή μεταξύ των 27 το 2026, εκεί που ήταν και το 2018 (20ή μεταξύ των 28). Στον Παγκόσμιο Δείκτη Καινοτομίας του WIPO κατατάσσεται μεταξύ της 41ης και της 47ης θέσης κάθε χρόνο από το 2018 (42η το 2025). Αυτοί οι δείκτες μετρούν πράγματα που τα χρήματα δεν έχουν φτάσει ακόμη: πόσες εφευρέσεις κατοχυρώνονται, πόσο εκπαιδεύονται οι εργαζόμενοι μετά τις σπουδές τους, πόσο συνεργάζονται οι μικρές επιχειρήσεις μεταξύ τους και πόσο γρήγορο είναι το ίντερνετ.

2. Μέρος της χρηματοδότησης προέρχεται από ευρωπαϊκά κονδύλια που ολοκληρώνονται το 2026

Το EquiFund ήταν 260 εκατ. ευρώ δημόσιου χρήματος. Οι δεσμεύσεις της αναπτυξιακής τράπεζας περιλαμβάνουν 100 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης (InnovateNow), ενώ το πρόγραμμα δορυφόρων των 200 εκατ. ευρώ και η συνέχειά του των 350 εκατ. ευρώ αναφέρονται επίσης ως χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης (Business Daily). Η προθεσμία πληρωμών του Ταμείου είναι το τέλος του 2026, και το EquiFund II είναι μικρότερο από το EquiFund I. Το ιδιωτικό κεφάλαιο ακολούθησε το δημόσιο σε αναλογία σχεδόν τρία προς ένα. Τι θα κάνει όταν το δημόσιο μερίδιο μικρύνει δεν έχει δοκιμαστεί ακόμη.

3. Τα ίδια τα δεδομένα παρουσιάζουν ελλείψεις

Τα στοιχεία της Found.ation για τις επενδύσεις, τα πιο αξιόπιστα που υπάρχουν, διορθώνονται κάθε χρόνο. Επιπλέον, δύο διαφορετικές μετρήσεις για το 2025 απέχουν μεταξύ τους 700 εκατ. ευρώ. Το εθνικό μητρώο νεοφυών επιχειρήσεων, το Elevate Greece, δεν δημοσιεύει τρέχον σύνολο ούτε στοιχεία απασχόλησης μετά το 2021. Κανένας δημόσιος φορέας δεν δημοσιεύει ετήσια καταμέτρηση των θέσεων εργασίας στις startups. Στην αξιολόγηση Open Data Maturity της ΕΕ για το 2025, η Ελλάδα ήρθε 27η μεταξύ των 27. Μια χώρα που θέλει να αποδείξει μια αλλαγή θα έπρεπε να κάνει τους αριθμούς εύκολους να βρεθούν.

4. Τα συνολικά ποσά θέλουν προσεκτική ανάγνωση

Λίγες μεγάλες συμφωνίες αλλάζουν αισθητά το ετήσιο σύνολο. Μόνο ο γύρος 300 εκατ. ευρώ της Spotawheel αντιστοιχεί περίπου στο 41% των επενδύσεων του 2025, και χωρίς αυτόν το 2025 θα έφτανε περίπου τα 432 εκατ. ευρώ, κάτω από το 2024. Η τάση όμως παραμένει: κάθε χρονιά από το 2021 κινείται περίπου στο τριπλάσιο του 2020 ή και παραπάνω.

5. Ποιοι επιστρέφουν και τι θέσεις εργασίας δημιουργούνται

Την ίδια προσοχή θέλουν και τα στοιχεία για την μετανάστευση. Μετρούν όλους τους Έλληνες πολίτες, όχι μόνο αποφοίτους ή μηχανικούς, οπότε δείχνουν ότι περισσότεροι άνθρωποι επιστρέφουν, όχι πόσοι από αυτούς είναι εξειδικευμένοι. Ο καλύτερος οδηγός είναι η έρευνα του ΕΚΤ σε όσους επέστρεψαν, που δείχνει τη δουλειά και την οικογένεια ως τους βασικούς λόγους. Κάτι αντίστοιχο ισχύει και για τις θέσεις εργασίας στα κέντρα πολυεθνικών: ένα περιφερειακό κέντρο που εκτελεί έργο για μια διεθνή εταιρεία δεν είναι το ίδιο με μια ελληνική εταιρεία που κατέχει τη δική της τεχνολογία, και τέτοια κέντρα μπορεί να κλείσουν όταν περιορίζονται οι παγκόσμιοι προϋπολογισμοί, όπως έκλεισε το κέντρο της Cisco στη Θεσσαλονίκη το 2024.

7 · Αξιοποιώντας τη δυναμική

Τρεις τρόποι να γίνει μια δυνατή πενταετία μια δεκαετία ανάπτυξης

1. Ανάδειξη της προόδου. Η Ελλάδα έχει μια καλή ιστορία να πει και τους αριθμούς για να την αποδείξει. Μια τρέχουσα καταμέτρηση του Elevate Greece με θέσεις εργασίας, στοιχεία ανά fund από την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων, και ένα ετήσιο dashboard που να συνδυάζει το ΕΚΤ, την τράπεζα και το μητρώο με σταθερό ορισμό του τι είναι ελληνική εταιρεία θα επέτρεπαν σε επενδυτές και σε Έλληνες που σκέφτονται να επιστρέψουν να τη δουν με τα μάτια τους. Δεν κοστίζει σχεδόν τίποτα.
2. Επένδυση σε όσα πέτυχαν. Δύο δημόσια προγράμματα έχουν ήδη αποδείξει την αξία τους: η συνεπένδυση μέσω του EquiFund, που έφερε σχεδόν τρία ιδιωτικά ευρώ για κάθε δημόσιο, και το πρόγραμμα δορυφόρων, που έθεσε σε τροχιά 18 ελληνικούς δορυφόρους και έφερε την κατασκευή δορυφόρων στην Αττική. Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώνεται το 2026, η συνέχισή τους στον προϋπολογισμό του 2027 στην ίδια κλίμακα, με τον όρο της εγχώριας παρουσίας, θα κρατούσε τους ιδιώτες επενδυτές στο πλευρό τους.
3. Απορρόφηση των αποφοίτων σε εγχώριες θέσεις τεχνολογίας. Η Ελλάδα βγάζει ήδη αποφοίτους STEM με ρυθμό κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ. Η αύξηση των ειδικών πληροφορικής και επικοινωνιών, σήμερα 2,5% της απασχόλησης έναντι 5,0% στην ΕΕ, προς τον εθνικό στόχο του 4,5% για το 2030 είναι το πιο καθαρό επόμενο βήμα προόδου, και η καταγραφή του πού πηγαίνουν οι απόφοιτοι θα έδειχνε τι λειτουργεί. Η φορολογική ελάφρυνση για όσους επιστρέφουν βοήθησε περίπου 6.000 ανθρώπους. Το μεγαλύτερο κίνητρο είναι μια καλή δουλειά στη χώρα, και οι εταιρείες που μεγαλώνουν στην Ελλάδα αρχίζουν να τις δημιουργούν.

Συμπέρασμα

Μια πραγματική αλλαγή, με τα θεμέλια πλέον στη θέση τους για να διαρκέσει

Μέσα σε δέκα χρόνια η Ελλάδα πέρασε από την εξαγωγή των μηχανικών της στην χρηματοδότηση και την απασχόλησή τους στη χώρα. Τα στοιχεία για τις επενδύσεις, για όσους φεύγουν και επιστρέφουν και για την δαπάνη για έρευνα δείχνουν όλα προς την ίδια κατεύθυνση. Προέρχονται από πηγές ανεξάρτητες μεταξύ τους, και γι’ αυτό η αλλαγή είναι πειστική. Startups που αντλούν μεγαλύτερες επενδύσεις, εξαγορές που επιστρέφουν χρήματα σε ιδρυτές και επενδυτές, ιδιωτικά funds που ακολουθούν τα δημόσια και επιχειρήσεις που ξοδεύουν για έρευνα περισσότερα από το κράτος είναι σημάδια ενός οικοσυστήματος που ωριμάζει, όχι μιας στιγμιαίας έκρηξης.

Τα επόμενα δύο χρόνια είναι ευκαιρία να εδραιωθεί αυτή η αλλαγή. Τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης πίσω από τα προγράμματα fund-of-funds και το πρόγραμμα δορυφόρων ολοκληρώνονται το 2026, και ο προϋπολογισμός του 2027 μπορεί να συνεχίσει σε κλίμακα τη δημόσια συνεπένδυση και τις δημόσιες προμήθειες. Αν το κάνει, η Ελλάδα θα έχει μετατρέψει ένα προσωρινό ταμείο σε μόνιμο οικοσύστημα, και το επόμενο γράφημα επενδύσεων θα το δείξει. Η ανοιχτή δημοσίευση των στοιχείων θα επέτρεπε σε όλους, από επενδυτές στο εξωτερικό μέχρι Έλληνες που σκέφτονται να γυρίσουν, να δουν την πρόοδο με τα μάτια τους.